Eetschrijven

Vrijblijvende gedachtenspinsels van een culinair journalist.

08 februari 2016

Wát? Natuurlijk voedsel ongezond??


Er waaide heel wat stof op omtrent het interview dat het Algemeen Dagblad had met prof. Tiny van Boekel afgelopen zaterdag. De kop loog er dan ook niet om: “Natuurlijk voedsel is ongezond”, stond er ongezouten te lezen. Dat was dan wel op de interneteditie van de krant, want in de papieren editie was de keus gevallen op een aanzienlijk minder sensationele headline. Daar hield men het bij “Met bewerkt voedsel is helemaal niets mis”.

Dat laatste is alvast terecht. Ik zal zelf de eerste zijn om te zeggen dat een kop liefst zo scherp moet zijn als een AH-mes—maar hij moet wel refereren aan iets dat daadwerkelijk gezegd is. En wie het artikel even leest, komt nergens de bewering tegen dat natuurlijk voedsel ongezond is. Zoiets zou Van Boekel, die een integer en deskundig man is, ook nooit zeggen. Het is onzin, klinkklare onzin uit de dikke duim van de koppenmaker en het is volkomen onbegrijpelijk dat het AD online nog altijd niet heeft gerectificeerd.

Toch is er ook op hetgeen Van Boekel wél heeft gezegd nog wel het één en ander af te dingen. Nee, ik ga niet roepen dat de professor moet worden opgehangen, zoals een enkeling op Twitter verhit uitriep. Dat zou niet alleen barbaars zijn, er is bovendien geen reden voor. De man geeft zijn mening en wat hij zegt klopt nog ook.

Huh? Klopt?

Ja, absoluut. Alles wat hij zegt klopt. Wat er rammelt aan het verhaal zit niet zozeer in wat hij zegt, als wel in wat hij weglaat. En de interviewer van het AD beschikte kennelijk niet over voldoende know-how om door te vragen en tegengas te geven. Dan krijg je dit soort artikelen, die naar mijn overtuiging niet gek veel doen om de lezer te informeren.

Om te beginnen is Van Boekel levensmiddelentechnoloog. Hij heeft er dus voor doorgeleerd om met voedsel te knutselen en is daar logischerwijs een groot voorstander van. Nu heeft knutselen met voedsel allerlei voordelen. Je kunt het houdbaarder maken, en goedkoper en zelfs veiliger. Maar is het daarmee per definitie gezonder? Nou ja, in een aantal opzichten. In een aantal andere opzichten dan weer niet per definitie. Ja, de waarheid is genuanceerd en dat is wel eens lastig.

Toch even wat tegenwerpingen. Neem het artikel er even bij, want dan fiets ik het even met u door.

Voeding die gifgroen en azuurblauw is, kunnen we die vertrouwen? Van Boekel stelt dat kleur een belangrijke eigenschap is waarop mensen hun voedsel beoordelen. Dat klopt als een bus. En wat doet de voedingsindustrie daarom? Ze houdt de consument voor de gek door voedsel een kunstmatige kleur te geven, zodat die essentiële informatie ons onthouden wordt. Je kunt dat een kwaliteit vinden—knap is het zeer zeker—maar of het voedsel daar beter van wordt? Ik vind daar iets van, waarde eetlezer, en u ongetwijfeld ook.

En nee, kaas groeit niet aan een boom. Het is een bewerkt product. Met bewerkingen kun je voedsel langer houdbaar en veiliger maken. Dat klopt allemaal. Grappig echter dat de professor dat nu juist zegt bij het voorbeeld van kaas, een product dat al menigmaal een hoofdrol heeft gespeeld in grootschalige voedselvergiftigingen. Betekent dat dat kaas slecht is? Nee. Het betekent dat je verrekte veel vertrouwen moet hebben in de werkwijze van degene die je je kaas levert. Ben je daarmee 100% veilig? Nee. Niet. Nooit. Simpel. Nooit meer kaas eten dan? Natuurlijk niet! Lees verder!

Tomatenpuree is gezonder dan verse tomaat, beweert Van Boekel. Die lycopenen krijgt ons darmstelsel namelijk niet uit een rauwe tomaat. Dat klopt inderdaad. Maar niemand zegt dat die tomatenpuree daarom uit een blikje moet komen. Je kunt ook zélf tomaten verhitten en er puree (of saus) van maken, en daar krijgen je darmen dan precies evenveel lycopenen uit als uit ingeblikte puree. Lekkerder? Zou kunnen—over smaak valt niet te twisten. Feit is dat er tomatenconserven zijn van prima kwaliteit. Ik gebruik ze zelf ook wel eens. Maar het hóeft dus niet, voor je gezondheid.

Dat pakje gedroogde soep, is dat gezonder dan soep die je zelf maakt van verse ingrediënten? Van Boekel vindt van wel. Maar hij praat dan puur vanuit een oogpunt van  voedselveiligheid. Droge stof kan inderdaad niet of in elk geval nauwelijks bederven. Maar er kan wél bijvoorbeeld veel te veel zout in zitten om nog gezond te zijn, en dat is ook niet zelden het geval. Bovendien bevatten dergelijke soepen notoir weinig van de gezonde ingrediënten die op de verpakking staan afgebeeld. Er is broccolisoep in de handel die minder dan 1% broccoli bevat. Is dat gezond? Je zult er niet meteen ziek van worden, nee. Maar hoe gezond blijf je als je je hele leven alleen maar dát eet? En overigens: droge soep is alleen maar veilig zo lang hij droog is. Zodra je ‘m in een pan klaarmaakt en verkeerd bewaart, wordt hij even riskant als verse soep. Je eigen keuken is altijd de zwakste schakel. Maar mensen kunnen veilig leren koken, al hebben ze daar met al dat industriële spul niet veel reden toe—denken ze mét de professor.

Doperwtjes uit blik, zijn die dan gezonder dan verse? Als je zelf groenten kookt, kook je ze gemakkelijk te lang, vindt Van Boekel. De vitaminen verdwijnen met het water in het afvoerputje. Is dat waar? Ja en nee. Het wordt om te beginnen minder waar naarmate je beter kunt koken. En het wordt nóg veel minder waar wanneer je die rare gewoonte loslaat om erwtjes en tal van andere groenten in water te koken, maar ze in plaats daarvan bijvoorbeeld smoort in boter. Of wokt. Of in de oven of koekenpan gaart. Allemaal kooktechnieken die veel meer smaak geven en waarbij je niets afgiet, zodat er niets door de afvoer verdwijnt. Zo simpel. Zou de professor dat allemaal nou niet weten?

Is er iets mis met een hamburger? Nee. Doodgewoon: nee. Er is wel vaak van alles mis met de sausjes waarmee de fastfoodindustrie de burgers overgiet. Die bevatten vaak behoorlijk wat suiker en zijn ook niet zelden extreem calorierijk. Ze zijn ook heel vaak te zout. Maar dat heeft allemaal niets met de hamburger te maken. Die is prima in orde, mits hij vers is en van eerlijk vlees gemaakt.

Van Boekel heeft gelijk: er lopen te veel mensen op de wereld rond. Het is vermoedelijk een illusie te denken dat we allemaal kunnen leven van biologische landbouw. Zo leven als de oermens kán eenvoudig niet meer. Maar dat betekent dus niet dat het per definitie beter is, laat dat duidelijk zijn. Ook al is het tot op zekere hoogte een noodzaak.

Het probleem is dat Van Boekel een technoloog is, en heel erg gefixeerd op veiligheid. Dat is een groot goed, maar je kunt er gemakkelijk mee overdrijven. Wie nooit uit zijn bed komt, valt nooit van de trap. Wie nooit buiten komt, glijdt nooit uit over ijzel. Wie nooit seks heeft, loopt nooit een SOA op. En wie alleen maar uit zakjes en blikjes eet, loopt minder kans op voedselvergiftiging.


Allemaal waar. Maar of we daarvan gelukkiger en zelfs gezonder worden? Het lijkt me niet. Er is in het leven echt nog méér dan veiligheid alleen. En dat had de interviewer professor Van Boekel toch echt wel iets krachtiger tegen mogen werpen.

3 Comments:

  • At 8 februari 2016 22:48, Blogger Linda van Briemen said…

    Maar hoe kijk je dan naar het stukje in het artikel dat E-nrs absoluut veilig zijn en alleen maar zijn bedacht om ons te informeren?

     
  • At 9 februari 2016 10:47, Blogger Magnesium Health said…

    Neem vaker de trap!
    Nu steeds meer mensen beseffen hoe moeilijk gezonde voeding is te verkrijgen, gooit de voedingsmiddelenindustrie een professor in de strijd. Prof. van Boekel, zo kopt het AD op 6 februari, vindt natuurlijk voedsel ongezond. (Algemeen Dagblad on February 6. http://www.ad.nl/ad/nl/4561/Wetenschap/article/detail/4239780/2016/02/06/Hoogleraar-Natuurlijk-voedsel-is-ongezond.dhtml )
    Van Boekel is niet naïef, maar het interview is bedoeld voor de naïevelingen, bij wie het handjevol voedingsreuzen in onze Wereld een zo groot mogelijk ‘maag-markt-aandeel’ willen hebben.
    Nota bene, een flink stuk van het interview benadrukt de invloed van de voedseltechnologie op hoe we onze tijd besteden. Dat klopt als een bus, maar wat heeft dat met voedingswaarde te maken?
    Van Boekel heeft ook ontdekt dat verpakt voedsel minder microben bevat dan eten uit je eigen keuken of tuin. Dat klopt ook. Maar gaat voorbij aan de voedingswaarde.
    De professor minacht onze interesse in E-nummers. Natuurlijk, life essentials als vitamine C en magnesium hebben een E-nummer, maar aspartaam en vele andere controversiële toevoegingen evenzo en daarover heeft de geleerde het niet. Het interview is listig opgezet. Het is een bekende marketing en communicatie truck: ‘vertel zo veel mogelijk waarheden die met het onderwerp verband houden, maar negeer de controverse compleet’.
    Verpakte, bewerkte en namaak voedingsmiddelen, zijn weliswaar veilig, maar worden vooral geproduceerd om er zo veel mogelijk van te laten consumeren. Kijk maar eens in de schappen van de supermarkt. Meer dan de helft van de op ooghoogte uitgestalde waar heb je niet nodig, sterker nog, is schadelijk voor je gezondheid. Je gaat er niet meteen van dood. Wel eerder en zieker.
    De aanbieders van al die verpakte en bewerkte producten, gaan er volkomen aan voorbij dat mensen er van afhankelijk en ziek worden omdat er veel te veel zout, te veel suikers en te veel vetten in zitten. Waarom? Met grote mate van nauwkeurigheid is wetenschappelijk bepaald (ook het vakgebied van onze geleerde) welke doelgroepen, inclusief kinderen, hun zogenoemd ‘bliss-point’ bereiken. Dat is het moment waarop de hersenen stoffen afscheiden die genotsgevoelens oproepen (na toevoeging van bijvoorbeeld extra suiker, zout of vet) en doen verlangen naar meer. En dan koop je meer. Daarom. Ook als dat schadelijk is door te veel van het ene (suiker, zout, vet, vlees, (verkeerde-) koolhydraten, calcium, melk, etc.) en van het andere juist veel te weinig (vezels, gezonde vetten, magnesium, etc.).
    Inmiddels wordt er in de USA een rechtszaak voorbereid tegen een van de grootste voedingsmiddelen fabrikanten ter Wereld. De beschuldiging is dat er willens en wetens ongezonde producten worden gemaakt met als doelstelling de wil van de consument zodanig te manipuleren dat hij blijft verlangen naar meer. En dan gaat het juist om verpakte en bewerkte producten. De fabrikant in kwestie is Philip Morris. Ik hoor u denken en u heeft gelijk; dezelfde die een miljarden claim heeft moeten betalen vanwege hun vergelijkbare handelswijze toen het om sigaretten ging.
    Professor van Boekel lijkt niet te weten dat ons spijsvertering stelsel veeleer voeding nodig heeft waaruit het zelf de waardevolle stoffen moet halen dan kant en klaar ‘astronauten-voedsel’. Misselijk truckje van die tomatenpuree. Zit inderdaad vol met lycopeen dat dus uit blik gemakkelijk, snel en efficiënt aan het lichaam kan worden aangeboden. Maar wij zijn levende systemen! Weliswaar stiekem lekker lui, maar ons biologisch mechanisme heeft meer baat bij inspanning en oefening dan bij gemakzucht. Tomatenpuree, smoothies en verpakt voedsel zijn de roltrappen voor ons allen die vaker de trap zouden moeten nemen.
    Best handig hoor, die verpakte en bewerkte voeding, maar neem gerust vaker de trap als je gezondheid je lief is.
    Richard M. Danel, arts

     
  • At 9 februari 2016 15:16, Anonymous Paul van der Hart said…

    Wiens brood ment eet, wiens woord men spreekt. Dat geldt ook voor Van Boekel.

    Zo noemt hij Unilevers en dergelijke als keurige bedrijven, beducht voor reputatieschade. Maar er zijn ook gangsters.

    Fijn, om te horen. Maar als ik kan kiezen tussen lasagne waarbij het rundgehakt is omgeruild voor (evengoed, maar verzwegen) paardegehakt, of pindakaas waar het vet is omgeruild voor (verzwegen) extra suiker terwijl er een stickertje met Light opgeplakt wordt, dan weet ik wel wie de gangster is!

     

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home