Eetschrijven

Vrijblijvende gedachtenspinsels van een culinair journalist.

27 januari 2012

Even zeuren over vroeger

Obesitas bij kinderen is dezer dagen weer behoorlijk hot. Sinds deze week is er een nieuwe officiële richtlijn om overgewicht in een vroeger stadium aan te pakken. Ongetwijfeld mede hierdoor is er enige ophef ontstaan over de "obesibus" van vervoerder Connexxion: een bus met daarin een automaat waaruit candybars kunnen worden betrokken, met daarbij de stipulatie dat het de hongere reiziger verboden blijft in de bus zijn eigen banaan of volkorenboterham op te eten; de Raider of Snickers uit de automaat mag wel. Het zal mij benieuwen of het nog tot februari duurt voor het toch wel stevig geschrokken vervoerbedrijf op deze oekaze terugkomt.

En dan is Inger Boxsem er nog. Zij schreef samen met Wout Jan Balhuizen het boek Vet! Kinderen over obesitas: hoe kom je eraan en kom je er vanaf? Het boek is nog niet verschenen en ik heb het dus ook nog niet gelezen, maar gisteren kwam Inger in het Radio 1-programma Met het oog op morgen aan het woord: samen met kinderarts Gert Jan van der Burg mocht zij uitleggen hoe het toch komt dat kinderen steeds dikker worden (luister vanaf 30:15).

Nou kijk, begon zij: de wereld is in vergelijking met dertig jaar geleden heel erg veranderd en we leren niet meer van onze moeders hoe je dat eigenlijk doet, gezond eten en gezond bewegen. Onlangs had Inger nog een moeder gesproken die vertelde dat ze haar kind liever worst en kaas gaf, want dat leek haar beter dan zoet op brood. Helemaal fout, want worst en kaas zit vol met vet. En nog verkeerd vet ook.

Nee, dan vroeger. Toen was alles beter. Zo ben ik persoonlijk, weliswaar nog iets meer dan dertig jaar geleden, opgevoed door een moeder die het allemaal nog wél goed wist. "Eerst een boterham met kaas, dan een boterham met worst en als je dan nog trek hebt pas een boterham met zoet", hield zij mij en mijn broertje steevast voor. Sterker, de moeders van al mijn klasgenootjes deden precies hetzelfde.

Dat een groot deel van de voedingsvoorlichters anno 2012 gevraagd naar een oorzaak voor het hand over hand toenemende overgewicht in koor over vet begint te gillen is natuurlijk niet nieuw. Sterker: dat deden ze dertig jaar geleden ook al, zo ongeveer rond de tijd dat je het begin van de huidige obesitas-epidemie kunt situeren. Wat mij vooral verbaast is dat ze zo weinig blijken te weten over de werkelijke eetgewoonten van vóór die tijd.

Een paar jaar geleden had ik het al over prof. Seidell en het beeld dat hij in een interview met de Volkskrant schetste van de tijd waarin ik opgroeide: "Als je ziet hoe mensen in de jaren vijftig en zestig aten en hoe ze dat nu doen, is er veel veranderd--ten goede. Vroeger waren er geen koelkasten, voedsel werd gepekeld en mensen aten dus veel meer zout. Groenten en fruit? In de winter wás er nauwelijks groente en fruit. Reuzel, dat aten mensen. Roomboter".

Nou ben ik bepaald niet in een rijk gezin opgegroeid, maar de hier geschetste Russische toestanden herinner ik me toch totaal niet. Wat me wel opvalt, is dat de uitlatingen van de professor diametraal staan tegenover die van mevrouw Boxsem, die meende dat we het vroeger allemaal toch wel héél goed wisten. En wat vooral in het oog springt is dat beiden er geen graten in zien stevig de hand te lichten met de geschiedenis. Want ze kletsen allebei uit hun nek.

Waarom doen we dat eigenlijk niet, eens met een eerlijk oog kijken naar de jaren waarin nog geen kwart van de kinderen rondliep met vetlellen om het lijf? Er zijn nog genoeg mensen, ook medici en voedingsdeskundigen, die over die tijd uit de eerste hand kunnen vertellen. En als we eens kijken wat er ten opzichte van toen werkelijk veranderd is, zullen we daar vermoedelijk ons voordeel mee kunnen doen.

Een paar dingetjes? Frisdrank was een uitzonderingsproduct, iets waarvan een modaal huisgezin per week één, hooguit twee liter van in huis haalde. In het weekend dronk iedereen daar dan één glaasje van, hooguit twee. Zo'n zak chips waarvan je er op dit moment schoolkinderen in elke pauze één ziet leegvreten is ongeveer tweemaal zo groot als de zakken chips die in de jaren '60 in huis werden gehaald en waar een heel gezin twee weekenden mee deed (nadat de helft eruit was geschud in een bakje op de salontafel, werd de zak met een wasknijper dichtgemaakt zodat de aardappelschijfjes de volgende week nog lekker waren).

En dan is er nog het globale verschijnsel van het snacken. Als je momenteel de discussie hoort, zou je denken dat de enige keuze erin bestaat ongezonde en onverantwoorde dan wel gezonde en verantwoorde tussendoortjes te nuttigen. Dat er nog een derde optie is, namelijk géén tussendoortjes eten of hooguit bij hoge uitzondering eens aan de lekkere trek toegeven, lijkt geheel uit beeld te zijn verdwenen.

Nee, ik wil niet roepen dat vroeger alles beter was. Sterker, een heleboel dingen zijn nu véél beter dan toen ik op school zat. Zo hebben we nu allemaal een koelkast en hebben we ook heel gemakkelijk toegang tot bijna onbeperkte bronnen van informatie. Maar als je wilt weten hoe het komt dat kinderen tegenwoordig zoveel dikker zijn dan toen, is het bovenstaande misschien een aardig beginnetje. En geloof me, er liggen nog tientallen andere potentiële oorzaken voor het opscheppen.

Gewoon even luisteren, even écht onderzoek doen in plaats van te fantaseren. En vooral niet zo graag vriendjes willen blijven met de voedingsindustrie die ons al die winstgevende snacks door de strot wil rammen. Misschien moesten we dát eens proberen.


Partner van bol.com (88x31)

14 Comments:

  • At 27 januari 2012 18:02, Blogger PaulO said…

    ja, vroeger had je ook suikerrijke snoep, chocolade en limonade. Maar de hoeveelheden die werden geconsumeerd waren stukken minder. Wanneer je buiten speelde en je had dorst, dan ging je thuis aan de kraan hangen of je vroeg wat water aan de moeder van een vriendje (bij de keukendeur)
    Nu zie je overal mensen met flesjes drinken lopen, fietsen en rijden. En da's geen water wat ze meenemen. Jouw beschrijving van de zak chips in het weekend (en wasknijper) is mij ook bekend. Nu zie je de schooljeugd elke pauze de supermarkt uitkomen met een zak chips en dorito's, fietsers met een mars in de mondhoek en automobilisten kunnen geen benzinepomp verlaten zonder snacks. Thuis loopt iedereen de keuken in en surfed door de geopende koelkast of voorraadkast op zoek naar 'iets lekkers'.
    Toen ik klein was, was de keuken nog een afgescheiden deel van de woning (geen open keukens) en het eigendom van een moeder. Daar had je niks te zoeken en kwam je alleen voor de afwas. De tussendoortjes zijn overal te vinden en te bereiken en mede van belang in het ontstaan van obesitas omdat weinigen de discipline kunnen opbrengen dit met mate te gebruiken ...

     
  • At 27 januari 2012 22:14, Blogger Angelika said…

    Op woensdagmiddag, o, feest, een minizakje Cornuco's delen met z'n drietjes!

     
  • At 28 januari 2012 01:47, Anonymous Anoniem said…

    Tja, die Inger Boxsem heb ik ook gehoord, en ik stond perplex!!
    Waar haaaaalt ze het vandaan?

    Zelf ben ik opgevoed in de jaren '50, zonder enige armoede of karigheid, integendeel! En niemand had daar last van obesitas.(en nog steeds niet)
    Maar jawel! OOk ik moest eerst een boterham met kaas,dan één met ham of worst,en als ik dan nog wat wilde mocht ik hagelslag of pindakaas of jam (maar dat laatste lustte ik niet).
    Moeders kookte de sterren van de hemel met mooi vlees en veel verse groenten (nee, zeker niet doorgekookt)en ook niet super-vet, maar voor de fijne smaak gingen er altijd wel altijd 1 of een paar eetlepels boter door (dat noemt men tegenwoordig "roomboter"=verkeerd en mag niet meer")

    Wat frisdrank bestond al wel ("Sisi" en "Rivella" herinner ik me, en ook chocomel)maar dat was een speciale tractatie en niet iets dat je de hele dag door mocht drinken,zelfs al speelde het financiele argument voor mijn ouders nauwelijks een rol. Dat zat gewoon niet in het dagelijks patroon en was flauwekul. Als je "dorst" had nam je gewoon een glaasje gemeentepils, een kopje thee of een glaasje melk (dat laatste was toen nog super-gezond, "de witte motor" en "goed voor elk".

    Zoutjes, "snacks" of snoep?
    Heel af en toe, als een tractatie, en bij verjaardagen en andere hoogtijdagen. Och ja, als je thuiskwam uit school, wel meestal een droog biskwietje, of in december een speculaasje als je thuiskwam uit school (bij die thee zonder suiker dus)maar dat was het dan wel,en 2 was het maximum.., en verder geen fratsen en gedoe tussendoor.
    Gewoon, 3x per dag een goede maaltijd.
    Doe ik nog steeds (gewoontedier...ha,ha!!)
    Ik schuw geen vet (heerlijk!), geen - natuurlijke- koolhydraten, wél allerlei toevoegingen en onnodige loze smaakmakers etc.
    Ik eet heerlijk en - soms- overdreven Bourgondisch, maar heb niks met allerlei onzin-producten tussendoor.Nog steeds maat 36, familie en inmiddels volwassen kinders idem.

    Inger Boxsem e.a. moeten zich beter orienteren (EN gedegen, verantwoord onderzoek doen) alvorens de kluit weer eens te belazeren - zij zijn niet de enigen!- en niet uit de nek kletsen...

    Dank voor je mooie artikelen,

    Groet,
    sanne

     
  • At 28 januari 2012 13:54, Blogger Daily stuff and more.. said…

    Naast het hierboven genoemde, wat bij ons exact zo was, speelden wij veel buiten en kregen dus buiten het sporten om en zonder enige moeite ruim voldoende beweging. Uren buskruit, elastieken, knikkeren, touwtjespringen, stoepranden enz. enz.

     
  • At 28 januari 2012 16:54, Anonymous ItsMeBobpa said…

    Ik ben zelf helaas niet zo gezond opgevoed. Ik heb jaaarenlang geen groenten gegeten omdat ik het 'niet luste'. Dit zijn dingen die ik mijn ouders wel kwalijk neem. Ik at alleen aardappelen en vlees. Nu probeer ik alles en proef ook alles. Dingen die ik echt niet lekker vind eet ik niet (logisch). Maar lust nu wel de meeste groenten enz. Vroeger dik, nu normaal (gelukkig).

    Nu probeer ik ook gezonde dingen te promoten. Ouders geven vaak te snel toe als een kind zegt dat hij iets niet wil...

     
  • At 31 januari 2012 21:35, Anonymous Inger Boxsem said…

    Het is altijd makkelijk om op basis van 1, uit de context gehaalde zin, iemand af te branden. Misschien is het een idee om Vet! Kinderen over obesitas, ook echt te lezen, als het verschijnt op 8 februari. Het grootste gedeelte van het boek bestaat uit de verhalen van 10 kinderen met (ernstige) obesitas, en de verhalen van hun ouders. Hoe en waardoor heeft het zo ver kunnen komen, voelen ouders zich schuldig, en kinderen zich verantwoordelijk?
    Over de oorzaken sprak ik met kinderartsen, diëtisten en psychologen.Een groot deel van de schuld van overgewicht leggen zij, én ik, bij de enorme toename van, vooral overbodig voedsel. Bij de enorme toename van momenten waarop er gegeten wordt, de toename van het aantal feestelijke gelegenheden, de toename van snoepautomaten en stationshallen vol tussendoortjes.En inderdaad, ook de toename van de inname van vet woedsel. Uit cijfers van de levensmiddelenindustrie blijkt dat er steeds meer gemaksvoedsel wordt gekocht, dat meer vet, zout en suikers bevat dan verse groenten en vlees of vis.
    Ook worst en kaas bevatten relatief veel vet. Alle kinderen die probeerden af te vallen kregen het advies dit broodbeleg te beperken. Let wel: gezien hun overgewicht.
    Voor kinderen die nooit snoepen, nooit snacken, drie keer in de week sporten en alleen water drinken is er inderdaad niets mis met een plakje worst.
    Inger Boxsem

     
  • At 1 februari 2012 12:12, Anonymous mmaas said…

    Ik verbaas me nog steeds over de enorme meningsverschillen over de oorzaak van obesitas en de dikker wordende westerse bevolking. Maar wat vaak op nummer 1 staat is vet voedsel. Mensen snacken meer en eten dus slechter. gevolg:obesitas.

    Ik zag onlangs een fimpje van een college van kinderarts Robert Lustig. hierterug te zien (duurt 1u21)

    Volgens hem ligt is vet niet de oorzaak van de epidemie van obesitas. We eten immers niet noemenswaardig meer vet dan vroeger. Ook is beweging niet de oplossing, omdat we de calorien op die manier nooit kunnen verbranden. Het echte probleem is suiker. We zijn zo ontzettend veel meer suiker, met name fructose, gaan eten dat ons lichaam dat niet verbrand. En hij laat zien dat dat vooral te maken heeft met de toevoeging van fructosestroop in ons voedsel sinds de jaren 70, en de enorme toename van frisdrankgebruik.

    Hij maakt wel een mooi uitstapje naar vroeger. We aten vroeger alleen fructose die werd vergezeld door grote hoeveelheden vezels, zoals in fruit, of rietsuiker. De grootste fructose-explosie die je in de natuur kon krijgen was honing. "Maar die werd bewaakt door bijen."

    Anyway, wat je er ook van vind, het is het waard om te kijken.

     
  • At 2 februari 2012 00:11, Blogger Gerrit Jan Groothedde said…

    Mevrouw Boxsem, mooi dat u reageert, maar ik ben over een paar dingen wel verwonderd.

    Ten eerste: hoezo uit de context gehaald? Ik heb nota bene gelinkt naar het hele programma. Iedereen kan precies horen wat u gezegd hebt. Uw boek wil ik vreselijk graag lezen en eventueel bespreken, maar het is er nog niet. Dan kunt u mij bezwaarlijk verwijten dat ik afga op wat er al wel is--in casu dit radio-optreden.

    Belangrijker is dat ik van mening ben dat een correcte remedie staat of valt met een correcte diagnose. Als er iets is wat we in de afgelopen jaren minder zijn gaan eten, is het verzadigd vet. We worden desondanks nog steeds dikker. De conclusie ligt voor de hand. En toch is het allereerste waar u in zo'n interview over begint: vet.

    In deze paar alinea's hier bent u al een heel stuk genuanceerder. Het spijtige is dat deze tekst maar door een paar honderd mensen wordt gelezen. Uw boek zal ongetwijfeld meer mensen bereiken, maar vast ook niet zo veel als het programma waarin u aan het woord kwam. Dan is het jammer dat nu juist dat vet meteen weer in de schijnwerpers wordt geplaatst.

    Dat dat dan ook nog gebeurt in de context van uw bewering dat moeders vroeger veel beter wisten wat ze hun kinderen te eten moesten geven--wat nu juist op het punt van kaas en worst aantoonbaar niet waar is, maakt het extra jammer.

    Uw laatste alinea is mij uit het hart gegrepen. Laten we inderdaad eens die gigantische hoeveelheden snoep, snacks en frisdrank aanpakken, en de nadruk leggen op gezond bewegen. Dan kunnen we dat arme plakje worst met rust laten.

    Want let wel: die worst en die kaas zijn zowat het enige dat kinderen ook al veel aten toen ze nog niet in zulke aantallen veel te zwaar waren. Sterker: vermoedelijk aten ze er meer van dan de kinderen van nu. Ze gooiden namelijk hun boterhammen nog niet weg om voor de deur van de super chips te gaan schransen.

     
  • At 11 februari 2012 13:41, Anonymous Rianne said…

    Ik weet niet waar jullie allemaal over kletsen, hoor! Ik kan er echt niet tegen dat jullie allemaal zeggen dat Inger Boxsem niet genoeg informatie enzo heeft opgezocht en dat het onzin is wat ze zegt. Ze heeft heel veel informatie opgezocht en ze heeft bij middagen van het project Weet En Beweeg gezeten. Ik kan het weten, want ik sta ook in het boek!!! Dat mensen denken dat ze het beter weten, omdat ze zelf slank zijn vind ik echt stom! Ja mensen, ze hebben niet meegedaan aan het project en ik wel en het heeft me enorm geholpen! Onder andere minder kaas eten enzo heeft bij mij al veel uitgemaakt en de mensen die me hebben begeleid weten echt wel waar ze het over hebben! Meiden die ik ken kunnen heel veel ongezonds eten zonder ook maar een grammetje aan te komen, die hebben gewoon een hele snelle spijsvertering. Ik heb dat nu eenmaal niet en dat beetje minder kaas en worst heeft me ook al geholpen, dat was het begin. En later ga je nog meer dingen veranderen en val je nog meer af. Ga eerst eens het boek lezen, voordat je commentaar geeft op de schrijfster, want ze heeft al die informatie wel degelijk ergens vandaan!!! Beter dan waar de mensen die het over vroeger hebben, hun informatie vandaan hebben. Het is niet meer vroeger, dingen zijn veranderd en voedingsmiddelen ook! De kinderen en jongeren die in het boek staan hebben heel openhartig hun verhaal verteld en hebben een mogelijke oorzaak voor hun overgewicht genoemd. Zij, en ik dus ook, hopen dat mensen meer begrip zullen hebben en niet blijven zeggen hoe `geweldig` alles vroeger was. De dingen in het boek zijn gebaseerd op feiten en er staan intervieuws in. Ik vind dat Inger Boxsem een heel mooi boek heeft geschreven, dus ga dat maar eens lezen, dan kijk je vast anders tegen dingen aan. Ze heeft er namelijk voor gezorgd dat de kinderen en hun ouders hun verhaal kwijt konden. Het boek zal andere ouders en kinderen denk ik ook steun bieden.
    DENK VOORTAAN EERST MAAR EENS HEEL GOED NA VOORDAT JE JE OORDEEL OVER IEMAND UITSPREEKT, OOK OP STRAAT!!! Mensen met overgewicht zijn namelijk ook een keer in het jaar jarig en kopen dan chips en frisdrank voor hun verjaardagsfeest waar visite komt die wel wat lekkers wil! Nogmaals, lees het boek en denk dan eens een keer goed over dingen na!

    Rianne

     
  • At 11 februari 2012 14:55, Blogger Gerrit Jan Groothedde said…

    Dag Rianne. Ik was niet degene die over vroeger begon, dat was Inger Boxem, op de radio. Dat mag van mij natuurlijk, maar dan moet je geen dingen zeggen die niet kloppen. Dat deed Inger wel. Dat gebeurt iedereen wel eens, en dan is het goed dat er anderen daarop wijzen. Daar wordt namelijk iedereen beter van.

    Fijn natuurlijk dat jij zoveel baat hebt bij die adviezen. Ik snap best dat je daar heel dankbaar voor bent.

     
  • At 2 maart 2012 23:33, Anonymous Rianne said…

    Ik wil gewoon dat mensen Inger niet zo afkraken, want ze heeft niks verzonnen. Ze heeft bronnen en feiten. Lees het boek, want er staan vooral verhalen in van interviews en de keren dat ze bij het project Weet en Beweeg was. Dat zijn dus feiten en een paar van haar bronnen en die liegen niet. Als er iets niet klopt is het dus niet haar schuld!

     
  • At 2 maart 2012 23:44, Anonymous Rianne said…

    Oja, Sanne, ik vind dat je niet moet zeggen dat ze verantwoord onderzoek moet doen, want dat heeft ze al gedaan. Als je het daar niet mee eens bent, doe je zelf maar onderzoek.

    En voor de rest, het is echt niet zo dat alle dikke kinderen hun boterham met worst weggooien en chips kopen. Ik deed en doe dat niet en toch heb ik overgewicht. En hele dunne jongeren zouden dat net zo goed doen en worden dan niet dikker. Het is soms echt niet zo zwart wit als sommigen denken.

     
  • At 3 maart 2012 00:09, Blogger Gerrit Jan Groothedde said…

    Sanne, je bent Inger duidelijk heel dankbaar en daar heb je vast ook alle reden voor.

    Maar dat maakt Inger niet meteen tot een onfeilbare heilige. Zij heeft op de radio een paar dingen verkeerd voorgesteld en ik vind dat ze dat niet moet doen. Dus ik geef daar in duidelijke woorden kritiek op. Niet op haar boek, want dat was nog niet eens verschenen, maar op haar radio-optreden.

    In de wetenschap, in de journalistiek en in veel andere activiteiten gaat dat zo: er wordt commentaar en kritiek op elkaar gegeven. Daar kan iedereen zijn voordeel mee doen en wordt iedereen beter van, omdat niemand volmaakt is. Bekijk het zo maar eens.

     
  • At 6 maart 2012 22:33, Anonymous Rianne said…

    Mensen, het spijt me dat ik misschien boos reageerde op alle reacties. Ik vond het gewoon vervelend dat Inger van die slechte reacties kreeg. Iedereen heeft zijn eigen mening en die moet ik ook, net als ieder ander, respecteren. Ik heb best persoonlijke gesprekken met Inger gehad voor dat boek en daarom zie ik sommige dingen anders. Ik hoop dat ik niet al te verbitterd overkwam, want zo ben ik echt niet. Sommige dingen doe je nou eenmaal in een opwelling en ik deed dat dus door te reageren, terwijl ik eigenlijk nog een beetje geschokt was door de reacties. SORRY.

    Oja, ik maak van Inger geen onfeilbare heilige. Dat is niemand op deze wereld en dat weet ik. Haha, wat een mens wel niet doet in een opwelling.

    Nogmaals sorry!

     

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home