Eetschrijven

Vrijblijvende gedachtenspinsels van een culinair journalist.

18 januari 2011

ANDI en de terminologen

Oud brood kun je nabakken, een oud huis kun je een nieuw verfje geven en oude wijn kun je in nieuwe zakken doen. 't Ziet er allemaal weer als nieuw uit, alleen moet je het niet als nieuw verkopen want dan bedonder je de kluit. Met theorieën gaat het vaak net zo, vooral in de voedingsleer. Wie vindt dat Atkins, Montignac en Dr. Frank qua uitgangspunten toch wel erg veel gemeen hebben, heeft wat mij betreft alle gelijk van de wereld. En zo dook onlangs ANDI op, een bedenksel van ene Joel Fuhrman. Nieuw!

Wat is het uitgangspunt van Dr. Fuhrman, die zich uiteraard--een beetje Amerikaan weet aan welke kant zijn boterham gesmeerd wordt--als afslankdokter profileert? Simpel gezegd komt het neer op "de ene calorie is de andere niet". Klinkt vertrouwd? Logisch, want dit exacte zinnetje komt bijvoorbeeld al ruim zevenduizend keer op internet voor. Je mag dus veronderstellen dat meer dan één ander al eens op ditzelfde revolutionaire idee is gekomen.

Dr. Fuhrman presenteert het echter met een aplomb als betrof het iets geheel nieuws. We moeten ophouden met calorieën tellen, want het gaat bij calorieën niet om kwantiteit, maar om kwaliteit. We moeten dus gaan kijken hoeveel nutriënten elke calorie bevat. Daar staat ANDI voor: Aggregated Nutrient Density Index.

U hebt nog altijd niets nieuws gehoord? Ik eigenlijk ook niet. Want het verhaal van de zogenaamde "lege calorieën" gaat al tientallen jaren rond. Voedsel bestaat immers uit drie noodzakelijke bouwstenen: energie (uitgedrukt in calorieën of kcal), macronutriënten zoals vetten, eiwitten en koolhydraten en micronutriënten zoals vitaminen, mineralen en sporenelementen. Een calorie die geen (of naar verhouding weinig) nutriënten bevat, wordt in de wandeling een "lege calorie" genoemd.

Ik was op het onvolprezen Twitter zo onvoorzichtig om dit tegen te werpen tegen iemand die over ANDI begon en kreeg het prompt met een aantal mensen, waaronder voedingstechnoloog en chemicus Wouter de Heij, aan de stok. Die term "lege calorieën" was onzin en misleidend. Calorieën bevatten immers energie en zijn dus per definitie niet leeg. Met zo'n term zou je suggereren dat je er niet dik van kunt worden. De omgekeerde wereld, zeg maar. De juiste uitdrukking moet luiden "energie zonder inhoud".

Ik vond en vind dat niet relevant. Volgens mij is "zonder inhoud" een synoniem van "leeg" en sowieso zou het er zo ongeveer op neerkomen dat je van een auto niet mag zeggen dat hij leeg is omdat er immers een motor in zit. Misleidend vind ik het evenmin. Iedereen weet onderhand wel dat elke calorie een dikmaker is vanaf het moment dat je er meer inneemt dan je verbruikt. De vraag is dus of je met je calorie-inname efficiënt omspringt. Wie twintig klontjes geraffineerde suiker naar binnen werkt, heeft wel een flinke stoot energie getankt, maar moet feitelijk nog eten. Met dat eten (het opnemen van nutriënten) komt ook weer energie, lees calorieën, mee. Ergo: die twintig klontjes suiker (en met een paar flinke teugen frisdrank zit je daar zó aan) had je beter kunnen laten staan.

Maar misleidend dus, volgens de mensen die ervoor hebben doorgeleerd. Ik heb met zo'n statement moeite. Volgens alle wetenschappelijke regeltjes is bijvoorbeeld de tussendoortjesvergelijker van Ola géén misleiding. Alles wat erin staat is immers juist, ook vanuit een oogpunt van terminologie. Er wordt alleen flink wat uit weggelaten, want voedingswaarde is niet uitsluitend een kwestie van calorieën. Maar met die mededeling verkoop je natuurlijk geen Raketten, die vrijwel uitsluitend uit geraffineerde suiker bestaan.

Weglaten doet overigens ook Dr. Fuhrman. Hij beweert dat we geen calorieën meer hoeven te tellen als we maar zorgen dat ze allemaal van goede kwaliteit zijn. Daar klopt geen barst van, want ook aan verantwoorde voeding kun je je nog riant overeten. Verder is het tellen van nutriënten ook een bezopen idee. Hoeveel is "één nutriënt"? En is het niet van belang dat je ook in die nutriënten zorgt dat het totale plaatje klopt en dat je van alles ongeveer genoeg krijgt? Dat kan net zo goed fout gaan als bij degene die van Ola aanneemt dat je--kijk maar naar het aantal calorieën--beter een Raket dan een Sultana kunt eten.

Ooit was het zo makkelijk. Het eten groeide in de grond en aan de bomen en struiken, en liep af en toe zo dichtbij dat je er een steen naar kon gooien. Unk en Wunk moesten er bovendien flink voor werken, wat nog iets anders was dan achter een beeldscherm zitten. Niemand raffineerde nog gemalen graan of suiker en nergens zaten onzichtbare klontjes witte suiker in verstopt met verder niks erin.

Maar nu dus wel, sterker, die klontjes suiker zitten in zowat alles waar een verpakking om zit. En daardoor is het ingewikkeld geworden en moeten we manieren vinden om mensen duidelijk te maken hoe ze goede keuzes maken. En omdat nou éénmaal niet iedereen alles kan snappen, moet je vereenvoudigen. Niet door weg te laten, maar door aanschouwelijk te maken hoe het in elkaar zit.

In dat kader vind ik persoonlijk "lege calorieën" een heel bruikbare term. Het bekt beter dan "overbodige calorieën met verder niks waardevols erin". Je kunt het gebruiken als basis voor eerlijke uitleg. En nee, het klopt wetenschappelijk niet helemaal. Maar dat heb ik liever dan iets wat op zichzelf juist is maar voor het gemak uit zijn context wordt gelicht. Halve waarheden kunnen enger zijn dan hele onnauwkeurigheden. Vooral als het om ons eten gaat.

3 Comments:

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home