Eetschrijven

Vrijblijvende gedachtenspinsels van een culinair journalist.

15 april 2009

Wijsheid van toen



Alle wijsheid op eetgebied komt dezer dagen van het Voedingscentrum. In 1980 was dat nog niet zo. Toen had het Voorlichtingsbureau voor de Voeding de eetwijsheid in pacht. Natuurlijk waren het twee verschillende namen voor dezelfde instantie. Maar niet alleen de namen verschilden. Ook de wijsheid is bepaald niet identiek.

Ik heb me buitengewoon vermaakt met de Praktische Voedingsmiddelengids uit 1980 die ik gisteren onderuit een oude bureaulade viste en waar, blijkens een opdruk, toendertijd anderhalve ouderwetse gulden exclusief portokosten voor is betaald. Al na een paar bladzijden was het zonneklaar: 1980 en nu, het zijn heel andere tijden.

Zo lees je in de inleiding onder het kopje "Informatie over voedingsstoffen op verpakkingen" de interessante vermelding "Fabrikanten zijn vrij in het al of niet vermelden van voedingsstoffen. Alleen voor dieetprodukten is een zogenaamde voedingswaardedeclaratie wettelijk verplicht". Kijk, die wetenswaardigheid had ik zelf nu niet meteen paraat gehad. Ik heb nog geprobeerd erachter te komen wanneer de ingrediëntendeclaratie wettelijk verplicht is gesteld, maar in 1980--het lijkt nog maar eergisteren--was ze dat in elk geval kennelijk nog niet.

Op pagina 7 worden de vitaminen en mineralen geïntroduceerd. Die blijven beperkt tot A, de verschillende B-vitamines, C en D. Van vitamines zoals E en K had men in 1980 kennelijk nog niet gehoord, en evenmin was men op de hoogte van het feit dat sommige vitamines van het vetoplosbare soort zijn: alleen water wordt genoemd als zijnde "nodig voor het transport van de verschillende voedingsstoffen naar hun bestemmingsplaats in het lichaam".

Op pagina 8 worden cholesterol, linolzuur, voedingsvezel en zout behandeld. Cholesterol is blijkens het boekje "een vettige stof die het lichaam nodig heeft en waar het zelf genoeg van kan maken". LDL en HDL waren kennelijk nog geen bekende termen. Cholesterol is trouwens--al weten de meesten dat ook tegenwoordig nog steeds niet--geen vetstof, maar een alcohol.

Over linolzuur wist het Voorlichtingsbureau voor de Voeding in 1980 dat het "waarschijnlijk meehelpt om hart- en vaatziekten te voorkomen". De term omega-6 was nog niet in zwang, vermoedelijk omdat men nog totaal niet bekend was met het al even essentiële omega-3, of alfa-linoleenzuur en uiteraard dus ook nog niet wist dat wie te veel omega-6 (linolzuur) binnenkrijgt geen omega-3 (alfa-linoleenzuur) meer kan opnemen. Dat wordt ook vandaag nog niet aan de grote klok gehangen: merken als Becel hebben ons decennialang overgedoseerd met linolzuur en zo gezorgd voor een chronisch tekort aan alfa-linoleenzuur (schadelijk voor hersenen, ogen en gehoor). Dat houden ze waarschijnlijk liever zo veel mogelijk onder de pet.

Op pagina 11 lezen we welke hoeveelheden voedingsmiddelen worden aanbevolen. Veel brood en aardappelen, maar "4 groentelepels" groente (volgens een tabelletje elders in het boekje in totaal 100 ml) vond men wel genoeg, en één stuks fruit ook. Wel moest je tot je 20e vier glazen melk per dag drinken, en daarna drie, en afhankelijk van je leeftijd ook dagelijks één of twee plakken kaas. Wat vetstoffen betreft (30-50 gram per dag) werd er nog geen verschil gemaakt tussen "halvarine, margarine, boter of bak- en braadprodukten". Verzadigd? Onverzadigd? Met geen woord wordt erover gerept, en evenmin over plantaardige olie. Ik vermoed dat men in 1980 nog in meerderheid vond dat je daarvan "aan de loperij" ging. Elders valt te lezen dat olie en de meeste soorten bak- en braadvet geen volwaardige vervanging zijn voor boter, margarine of halvarine: er zit namelijk geen vitamine A en D in.

Het boekje heeft nóg 37 pagina's, die allemaal gewijd zijn aan een bepaalde categorie voedingsmiddelen. Leuk ook om te zien wat we anno 1980 van vis wisten. Je kon dat af en toe eens in plaats van vlees eten, maar je kon het bij wijze van spreken ook laten. Het was vooral belangrijk voor de variatie.

Vermakelijk, nietwaar? Ik heb geen kristallen bol, maar ik kan me zo voorstellen dat een eetschrijver in 2038 ergens de voedingsadviezen uit onze tijd terugvindt en daar eveneens heel vrolijke momenten bij beleeft. Wat? Nog nooit gehoord van omega-12 en -15? En aten die lui in 2009 nog halvarine? Het zou zo maar kunnen.

3 Comments:

  • At 17 april 2009 om 08:26, Blogger Petje said…

    Ha! Fantastisch artikel. Zo zie je maar dat alles alleen bestaat in historisch oogpunt. We denken vandaag de waarheid te hebben, maar de waarheid van vandaag is de fabel van morgen.

     
  • At 17 april 2009 om 17:00, Anonymous Odette said…

    Ik ken dat boekje, en zijn voorganger, ik studeerde voedingsleer in die tijd en het "VoVo", zoals wij studenten het Voorlichtingsbureau indertijd noemden, was de waarheid. Nu heb ik, als de helft van Nederland met mij, overgewicht. Wie heeft nou gelijk?

     
  • At 18 april 2009 om 07:38, Anonymous meneer Wateetons said…

    En tekenen konden ze toen ook niet

     

Een reactie plaatsen

Links to this post:

Een link maken

<< Home